Chrześcijańska Akademia Teologiczna w Warszawie

W dniach 10-11 maja 2017 roku w siedzibie ChAT odbyła się międzynarodowa konferencja naukowa „Hermeneutyczne dziedzictwo Reformacji”, która została zorganizowana przez Wydział Teologiczny (prodziekana prof. ChAT dr. hab. Jakuba Slawika i bp. prof. ChAT dr. hab. Marcina Hintza) z okazji obchodów 500-lecia Reformacji. Partnerami konferencji, nad którą patronat objął Komitet Nauk Teologicznych PAN, był Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP oraz Polska Rada Ekumeniczna, a jej organizację finansowo wsparli Konsystorz Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP na czele z bp. Jerzym Samcem oraz Fundacja Współpracy Polsko-Niemieckiej. FWPN sfinansowała m.in. tłumaczenie symultaniczne, które umożliwiło udział w konferencji nie tylko studentom, ale i wielu przybyłym gościom.

Reformacja była wydarzeniem ważnym nie tylko dla historii Kościoła zachodniego, a w szczególności dla Kościołów ewangelickich, ale i odmieniła całych zachodni świat. Europa i świat zachodu bez Reformacji byłyby inne. Reformacja zapoczątkowana przez Marcina Lutra miała znaczący wpływ na teologię, filozofię czy szerzej na kulturę w ogóle, a nawet na życie społeczne i gospodarcze. Jedną z najważniejszych kwestii był przełom, jaki za sprawą Reformatorów dokonał się w hermeneutyce, tj. w sposobie i zasadach interpretacji wpierw tekstu biblijnego, a wraz z nim samorozumienia człowieka. Wprawdzie sukces Reformacji byłby trudny do wyobrażenia bez wsparcia ówczesnych władz (takich jak książęta niemieccy) i bez technicznego wynalazku, który zrewolucjonizował ówczesny świat, czyli druku, to jednak motorem zmian był nowy sposób interpretacji Biblii.

Zwrot Lutra w stronę Biblii uzasadnia fakt, że stosunkowo wiele miejsca poświęcono badaniom biblijnym i hermeneutyce biblijnej. Niestety z powodu choroby swój przyjazd na krótko przed rozpoczęciem konferencji musieli odwołać ks. PD dr hab. Axel Graupner (Bonn) oraz ks. prof. dr hab. Manfred Oeming (Heidelberg), którego referat Martin Luther Psalmenvorlesungen. Hermeneutische Analysen am Beispiel seiner Exegese von Ps 22 został odczytany. Luter bardzo intensywnie pracował nad tekstami biblijnymi. O ile jego metodologia z dzisiejszego punktu widzenia jest nieakceptowalna, to celem jego pracy egzegetycznej było lepsze zrozumienie Jezusa w Bożej historii zbawienia. Lutrowym wykładom Psalmów poświęcony był również referat ks. doc. dr. hab. Lubomira Batki (Bratysława) pt. Luthers Hermeneutik in Operationes in Psalmos. W Psalmach Luter poszukiwał prawdy mającej odniesienie do życia jego słuchaczy. Obaj autorzy wskazali na przełomowy hermeneutycznie charakter Wykładów do Psalmów Lutra. Prof. ChAT dr hab. Jakub Slawik (Warszawa) wygłosił referat pt. Reformacyjny postulat sensu literackiego oraz kryterium głoszenia Chrystusa na przykładzie Iz 52,13-53,12, w którym podkreślił, że Wykład Iz 53 pokazuje, że choć Luter pracował jak egzegeta, to jego wykład był zwiastowaniem ewangelii, a Luter był zainteresowany znaczeniem tekstu dla współczesnego mu odbiorcy.

Prof. ChAT dr hab. Andrzej Kluczyński (Warszawa) w referacie Reformacja oraz powstanie, śmierć i zmartwychwstanie teologii Starego Testamentu przybliżył dzieje dyscypliny nazywanej teologią biblijną i teologią Starego Testamentu, której korzenie sięgają Reformacji i która wciąż pozostaje szczególnym przedmiotem zainteresowania teologów protestanckich, nawet jeśli podobne opracowania powstają także po stronie teologów katolickich czy żydowskich. Z kolei wykład PD dr hab. Jochen Flebbe (Bonn) Tun oder Hören – Paulus und das Gesetz und ein Blick auf Martin Luther dotyczył pojęcia prawa (gr. νόμος) u ap. Pawła (punktem wyjścia był Ga 4,21). Autor wskazał, że należy rozróżniać słuchanie prawa od jego wypełniania (bycia pod prawem). Zasadnicze znaczenie ma słuchanie, które przekształca człowieka, i ta przemiana człowieka jest jedyną drogą do wypełnienia prawa.

Kolejne dwa referaty zostały poświęcone ważnemu aspektowi hermeneutyki Lutra, czyli podmiotowości czy subiektywności ludzkiego rozumienia. Ks. prof. dr hab. Michael Meyer-Blanck (Bonn) w referacie Vom Altar zum Herzen – Luthers Gottesdienstreform als Quelle moderner Subjektivität, opierając się na pracach Karla Holla, pokazał, że Lutrowa forma nabożeństwa jest wyrazem przełomu hermeneutycznego, gdyż w jego centrum nie stoją formy liturgiczne, tj. „ołtarz“, ale ludzka jednostka, która rozważa i przyjmuje Boże słowo. Nabożeństwo ewangelickie wspiera w ten sposób podmiotowość wierzącego obcującego z Bogiem w słowie Bożym. Z kolei ks. prof. ChAT dr hab. Bogusław Milerski (Warszawa) w wystąpieniu zatytułowanym Reformacyjna hermeneutyka intersubiektywności wskazał na kolejny ważny element hermeneutyki reformacyjnej, tj. społeczność Kościoła, rozumianego jako wspólnota wierzących. Stąd hermeneutyka reformacyjna jest nie tylko subiektywna, czyli podmiotowa, ale i intersubiektywna.

Niestety, z powodu wypadku nie dojechał również ks. prof. dr hab. Hans-Martin Barth (Marburg), którego referat Das hermeneutische Erbe der Reformation und der interreligiöse Dialog został odczytany. Badacz Lutra o międzynarodowej renomie szuka w założeniach hermeneutyki Lutra, przede wszystkim w rozróżnieniu na prawo i ewangelię, możliwości dowartościowania pism innych religii, otwarcia nowych dróg dla dialogu międzyreligijnego. Zaś bp prof. ChAT dr hab. Marcin Hintz (Warszawa) w referacie Hermeneutyczna funkcja ewangelickiej etyki teologicznej wskazał na elementarny podmiotowy wymiar etyki ewangelickiej. Dr Jerzy Sojka (Warszawa) w referacie pt. Luterańska hermeneutyka dzisiaj. Odczytanie hermeneutycznego dziedzictwa luterańskiej Reformacji w refleksji Światowej Federacji Luterańskiej zaprezentował te elementy hermeneutyki Lutra, które w dokumentach wspólnoty luterańskiej na świecie jawią się jako szczególnie istotne w i dla dzisiejszego świata. Kolejny referent dr Wsiewołod Konach (Warszawa) w wystąpieniu Sola scriptura a prawosławne pojmowanie Pisma Świętego i Tradycji Świętej próbował się zmierzyć z tematem, który nie był jeszcze przedmiotem zainteresowania teologów prawosławnych, dotyczącym relacji pomiędzy ewangelickim a prawosławnym rozumieniem Biblii.

Ostatnia część konferencji poświęcona była hermeneutyce reformacyjnej z filozoficzno-religijnego punktu widzenia. Prof. AH dr hab. Tadeusz Bartoś (Pułtusk) w referacie Reforma, reformizm, reformacja. Analiza filozoficzna opisał charakterystyczne cechy trzech pojęć użytych w tytule, podkreślając niemożność przeprowadzenia reform wewnątrz Kościoła rzymskokatolickiego, w którym wszystkie skuteczne zmiany muszą zyskać wyraz w zmianach prawa kościelnego. Wystąpienie zakończył pełną ironii częścią „Nadzieja eschatologiczna”, która miałaby polegać na powrocie wszystkich odłączonych do Kościoła rzymskokatolickiego. Dr hab. Jakub Kloc-Konkołowicz (Warszawa) w przedłożeniu Reformacja jako proces uetycznienia świata. Heglowska hermeneutyka reformacji w Wykładach z filozofii dziejów pokazał na przykładzie myśli G.W.F. Hegla, jak przemożny wpływ miała hermeneutyka reformacyjna postrzegania świata oraz roli człowieka w tym świecie, które stały się przedmiotem nie tylko refleksji, ale i działania etycznego.

W ostatnim referacie Hermeneutyka personalistyczna szkoły lubelskiej w odniesieniu do dziedzictwa reformacji ks. prof. dr hab. Tadeusz Dola (Opole) próbował zestawić bardzo wpływową w polskim katolicyzmie hermeneutykę personalistyczną z hermeneutyką reformacji, dostrzegają głęboką i być może niepokonalną przepaść pomiędzy Lutrową teologią a katolickim personalizmem.

wróć do góry

W celu świadczenia usług na najwyższym poziomie stosujemy pliki cookies. Korzystanie z naszej witryny oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu. W każdym momencie można dokonać zmiany ustawień Państwa przeglądarki. więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są ustawione na „zezwalaj na pliki cookie”, aby zapewnić najlepszą możliwą jakość przeglądania. Jeśli nadal będziesz korzystać z tej witryny bez zmiany ustawień plików cookie lub klikniesz „Akceptuj” poniżej, wyrażasz na to zgodę.
Polityka prywatności

Zamknij